Trang ChínhHomeKinh ThánhGây Dựng tâm LinhThần HọcTham KhảoTìm đọc Tin LànhChứng ĐạoThư ViệnThánh NhạcXem VideoBản đồ gia dụng

*
Rốt lại, hỡi anh em, phàm điều đến chơn thật, điều chi đáng tôn, điều bỏ ra công bình, điều đưa ra thánh sạch, điều chi đáng yêu chuộng, điều chi gồm tiếng tốt, điều chi bác ái đức xứng đáng khen, thì anh em phải suy nghĩ đến.

Bạn đang xem: Kinh thánh là gì

Phi-líp 4:8

*




Bạn sẽ ở: trang chủ tìm hiểu thêm Cơ Đốc tự Điển gớm Thánh kinh Thánh

Kinh Thánh The Bible. La Bible.

I. Gớm Thánh là gì?

Tên nầy chỉ về một cuốn sách thánh gồm bao gồm Cựu Ước và Tân Ước cơ mà Hội Thánh Đấng Christ hầu như công nhận với dùng. Những tôn giáo khác như Zoroastre, Hindouisme, Bouddhisme, Islamisme, từng một tôn giáo có cuốn sách thánh riêng rẽ của mình, gồm khi call là "Kinh". Bạn Do-thái chỉ thừa nhận Cựu Ước là gớm Thánh, Tín đồ vật Đấng Christ thêm Tân Ước nữa. Gớm Thánh là phần nhiều sách chép các sự khải thị của Đức Chúa Trời về Ngài cùng ý chỉ Ngài cho loài người trong số đời cùng thời đại tiếp nối nhau (Ê-phê-sô 1:8-10; 3:5-9; Cô-lô-se 1:25-26; Hê-bơ-rơ 1:1-2), mang đến nỗi sự khải thị bắt kết bởi sự giáng sinh và các bước của bé Ngài và công tác của Đức Thánh Linh. Vày đó, gớm Thánh khác hoàn toàn với các bộ khiếp khác trong thay gian. Những Kinh đó không tồn tại sự duy nhứt, chỉ thu lại phần nhiều tài liệu không giống nhau, không có thứ tự, không có một đại ý rõ ràng. Ấy vì không có sự khải thị và sự hành động của Chúa nhằm đạt đến mục tiêu theo máy tự trường đoản cú lúc bắt đầu cho mang đến cuối cùng. Trái lại, tởm Thánh là một trong bộ sách có sự khải thị của Chúa, với tỏ ra cụ thể mục đích Ngài. Tuy tởm Thánh gồm đa số khác nhau, cơ mà mỗi phần đều là một trong bằng chứng minh ra sự duy nhất của kinh Thánh.

II. Những tên với ý nghĩa.--Theo nguyên văn Hy-lạp, gớm Thánh là Biblia (từ biblos có nghĩa là phần vào của vỏ cây papyrus), ý nghĩa sâu sắc là "các sách" và được chép như vậy trong Đa-ni-ên 9:2 (Septante: Tà biblia tức là các sách). Vào Apocryphe, cũng chép là "các sách thánh". Trong Hội Thánh đầu tiên, ấy chỉ về Cựu Ước và trong rứa kỷ sản phẩm công nghệ IV Jérôme điện thoại tư vấn là Bibliothéca Divina. Có bạn tin rằng Jean Chrysostome là trưởng lão trên thành Constantinople (398-404 S.C.), là fan thứ nhứt dùng chữ "Tà biblia" đó để chỉ về "các sách thánh". Đến thay kỷ XIII, thì "Tà biblia" (số nhiều) trở buộc phải "biblia" (số một) có nghĩa là các sách thánh trở nên Kinh Thánh.

Vì dịp đó chỉ bao gồm Cựu Ước nên trong Tân Ước không có một thương hiệu chỉ cả Tân Cựu Ước. Tuy nhiên theo 2Phi-e-rơ 3:16, những thơ tín của Phao-lô trong khi được gộp lại trong danh từ kinh Thánh. Dầu trong phiên bản quốc ngữ tất cả chép về bài toán Chúa và các Sứ vật dụng Kinh Thánh, song ấy chỉ về Cựu Ước nhưng thôi. Theo Lu-ca 24:44 ta thấy bạn Do-thái phân tách Cựu Ước làm "luật pháp Môi-se, những sách tiên tri cùng những Thi-thiên"; theo Ma-thi-ơ 5:17 thì chia nhỏ ra "luật pháp tuyệt là lời tiên tri", cùng theo Giăng 10:34, 1Cô-rinh-tô 14:21, v.v..., thì chỉ gọi thông thường là điều khoản pháp. Cũng xem các tên khác sử dụng trong Rô-ma 3:2 so Công vụ 7:38; Hê-bơ-rơ 5:12; 2Phi-e-rơ 4:11.

III. Giải pháp sắp đặt những sách thánh vẫn thu lại cùng được thừa nhận như thế, thì tự nhiên và thoải mái phải bắt buộc sắp đặt theo vật dụng tự. Vậy Cựu Ước theo phiên bản tiếng Hê-bơ-rơ có tía phần: 1. Những sách chế độ pháp, ấy gồm lại năm sách: Sáng núm ký, Xuất Ê-díp-tô ký, Lê-vi ký, số lượng dân sinh ký cùng Phục truyền nguyên tắc lệ ký, những sách này lúc nào cũng giữ vị thế chắc đã tất cả từ lúc thuở đầu vì là phần dưới cổ nhứt tất cả quyền hơn cả. Bạn Hê-bơ-rơ thường xuyên lấy chữ cái hoặc chữ quan trọng đặc biệt trong câu đầu để ra quyết định đầu đề của sách. Trong phiên bản Septante, bao gồm ý chọn đầu đề chỉ về đề mục của mỗi sách.

2. Phần vật dụng nhì sắp xếp lối khác ví như sau nầy:

a) Sách cũ: Giô-suê, những quan xét; I, IISa ; I, II những vua.

b) Sách sau: Tiên tri lớn tất cả Ê-sai, Giê-rê-mi, Ê-xê-chi-ên; tiên tri nhỏ tuổi có mười nhị sách. Hồ hết đầu đề theo bản Hê-bơ-rơ hiệp với tởm Thánh quốc ngữ.

3. Sau đến một trong những sách mà người Do-thái điện thoại tư vấn là Cethubim, tất cả có những sách sót lại trong Cựu Ước Hê-bơ-rơ, sắp xếp theo máy tự sau:

a) Thi-thiên, Châm Ngôn, Gióp.

b) Nhã Ca, Ru-tơ, Ca thương, Truyền đạo, Ê-xơ-tê, có năm cuốn.

c) Đa-ni-ên, E-xơ-ra, Nê-hê-mi, I Sử ký, II Sử ký.

Trong định kỳ sử, về lối sắp tới đặt các sách trong Tân Ước gồm khác nhau, song điều này hữu dụng vì nó khác nhau về sự phân biệt và tứ tưởng. Bốn sách Tin lành với Công vụ các sứ đồ dùng vẫn đứng đầu, cũng giống như sách Ngũ kinh trong Cựu Ước. Sách Công vụ các sứ trang bị đứng giữa, với ở sau bốn sách Tin lành cùng trước hồ hết thơ tín, ấy là sự sắp đặt tự nhiên. Song tiếp đến nhiều sự khác nhau. Theo ba phiên bản cổ là Alexandrinus, Vaticanus, và Ephraemi, thì đặt các thơ tín tầm thường trước thơ tín của Phao-lô, ấy là sự đặc biệt quan trọng của Đông Giáo hội. Trái lại theo Jérôme, Augustin và những người tiếp đến thì Tây Giáo hội lại đặt những thơ tín Phao-lô trước các thơ tín chung. Sách Khải Huyền vì gồm có tài liệu sệt biệt, buộc phải giữ một vị trí riêng sinh sống cuối phần Tân Ước.

IV. Biện pháp chia đoạn với câu.--1. Về bản Hê-bơ-rơ vào Cựu Ước. Nếu không có một giải pháp chia rõ rệt, thật khó để phát âm họ cần sử dụng sách Cựu Ước lúc làm lễ như thế nào. Song theo phần đông lời minh chứng trong Mác 12:26; Lu-ca 20:37; Rô-ma 11:2 và Công vụ 8:32 thì vào đời Cựu Ước dân sự biết rõ ràng vài phần Cựu Ước do những nhan đề lấy từ gần như đề mục trong phần đó. Cũng vậy, theo Lu-ca 4:17; Công vụ 13:15; 15:21; 2Cô-rinh-tô 3:14 biết có một vài bài học tập nữa. Sách Talmud phân tách theo sau đây: trước hết quy định chia làm cho 54 Parshioth (tức phần) để sở hữu bài học cho mỗi ngày Sa-bát trong niên định kỳ của fan Do-thái. Cũng dịp đó bao gồm chia phần lớn phần nhỏ hơn nữa. Về các sách tiên tri trước và sau thì không chia hầu như nhau và cũng dùng đầy đủ danh từ khác nhau; tên mỗi phần là Haphtaroth.

Theo lời truyền khẩu, bí quyết chia khiếp Thánh Hê-bơ-rơ có ảnh hưởng đến cách sắp đặt Kinh Thánh như đã có ngày nay, kia là phân chia những phần lớn thành câu (tức Pésukim). Bên cạnh đó những câu nầy không cần sử dụng đến cho tới chừng vắt kỷ sản phẩm công nghệ IX S.C. Khi những nhà thông thái Do-thái (Masoretes) sửa lại sách Talmud. Những việc quan hệ đề xuất còn kể đến về sự phân tách Cựu Ước ra từng câu là: Stephens cần sử dụng theo khi xuất phiên bản Vulgate mình năm 1555 S.C., và Frellon năm 1556 cũng vậy; về sau dùng trong bạn dạng tiếng Anh, lần đồ vật nhứt vào khoảng thời gian 1560 S.C. Với trong bản tiếng Anh Authorized Version, vào khoảng thời gian 1611 S.C..

2. Tân Ước chia nhỏ ra thành từng đoạn là do Hugh de St. Cher vắt cho những bạn dạng mà trước vẫn dùng; là một trong những lần xuất bản Vulgate đầu tiên, sau Coverdale sử dụng trong ghê Thánh giờ Anh, từ đó trở nên phổ thông. Về việc chia Tân Ước ra từng câu, vì không có một mẫu mực chuẩn, buộc phải phải theo ý riêng của các nhà in với xuất bản. Vị vậy, nhờ vào hai ông Stephens cùng Vulgate dùng trong khi xuất bạn dạng Tân Ước Hy-lạp rồi dần sau đây ai nấy các công dìm theo lối chia nhỏ ra từng câu đó. Vào lời tiểu dẫn của sách Concordance nhưng Henry Stephens xuất bạn dạng 1594 bao gồm nói rõ về căn nguyên sự chia nầy. Công việc này đang hoàn tất trong lúc đi mặt đường từ Paris mang lại Lyons. Có tương đối nhiều người tưởng vì thế không được công nhận, tuy nhiên khi vừa thấy thì người ta thảy đông đảo công nhận. Trước tiên xuất bạn dạng với sự phân chia câu chính là 1551 S.C.. Tất cả dùng trong lúc in tởm Thánh Anh trên Genève vào năm 1560 S.C. Và từ kia trở đi được công nhận, trừ ra một vài ba chỗ biến hóa nhỏ, không đáng chú ý và hồ hết được mọi fan đồng ý.

Chú ý.-- Cũng phải xem những bài "Cựu Ước" "Tân Ước" cùng Masorètes, với mấy bài theo sau gồm đầu đề kinh Thánh.

Các bạn dạng cổ sót lại của khiếp Thánh, Anciens Manuscrits.-- do Kinh Thánh không hề lại một nguyên phiên bản nào, chỉ tra cứu được phiên bản cổ sao mà thôi, buộc phải các bản đó có giá trị như nguyên bản, nhưng mà được giữ lại rất cẩn trọng trong số đông viện bảo tàng. Buộc phải nhớ nguyên bản rất cổ của phần đồ vật nhứt Cựu Ước là chép độ 3.350 năm và phần sau cùng Tân Ước chép xong xuôi độ 1.800 năm về trước. Có thể Chúa cấm đoán để lại một tờ hoặc cuốn nào của nguyên bản, e lắm cớ vấp phạm cho người ta bái lạy. Tiếp sau đây xin nói tới mấy bản cổ sao rất nổi tiếng còn lại.

1. Sinaiticus.-- bản nầy của Tischendorf tìm kiếm ra vào khoảng thời gian 1859, trong nhà cái Thánh Catherine bên trên núi Si-na-i. Ấy thuộc vậy kỷ sản phẩm IV. Dường như vào năm 1844, Tischendorf đến thăm nhà dòng này, ông nhận thấy có một chiếc giỏ đựng giấy cũ dùng để làm mồi lửa. Ông thấy một tờ của phiên bản Septante, tuy vậy người ta chỉ có thể chấp nhận được lấy đi 40 tờ. Mãi 15 năm sau, ông trở lại nhờ hoàng đế Nga trợ giúp mới rước được vớ cả. Gồm Cựu Ước bởi tiếng Hy-lạp với cả Tân Ước viết rất cảnh giác trên domain authority của 100 bé linh dương. Bây chừ giữ tại viện kho lưu trữ bảo tàng Luân đôn. Fan ta tất cả xuất bản làm tứ cuốn hệt như thế vào khoảng thời gian 1867. Có người nói ấy là phiên bản cổ nhứt còn lại.

2. Vaticanus.-- bạn dạng nầy để tại thư viện tại thành La-mã, bởi vì Giáo hoàng Nicolas V tìm kiếm được vào năm 1447-55, thuộc nuốm kỷ IV. Phiên bản này gồm phần nhiều Cựu Ước, chỉ thiếu thốn 46 đoạn sáng thế ký và Thi Thiên 105 - 137, còn Tân Ước thì chỉ cho thơ Hê-bơ-rơ 9:14 với 1 thơ sau cùng sách Apocryphe. Cuối sách Mác, chép 16:9-19 không có trong hai bản Hy-lạp khôn cùng cổ. Hết cả chép trên 700 tờ da bò con độ 30 cm, vuông vắn và được đóng thành sách. Năm 1857 bao gồm xuất phiên bản làm 5 cuốn, với đúng như sách thường năm 1867.

3. Alexandrinus.-- bạn dạng nầy bởi vì Cyril, trưởng lão thành Constantinople, dâng mang đến Charles đệ I vào năm 1627, thuộc cố kỷ V. Bao gồm cả Cựu Ước bởi tiếng Hy-lạp, chỉ thiếu hụt 10 tờ, cùng Tân Ước thiếu Ma-thi-ơ 1:25:1-; Giăng 6:50-8:32; 2Cô-rinh-tô 4:13-12:4. Hiện duy trì ở bảo tàng tại Luân-đôn (Anh). Có xuất phiên bản đúng như vậy vào năm 1879, với như hay 1860 và 1864. Ấy là bản cổ thứ bố còn lại.

Còn ba phiên bản khác viết cùng một lối chữ hoa tròn như ba bản kể trên là:

a) Éphraemi, trên thư viện Paris. Vị muốn tiết kiệm ngân sách da, bạn ta tẩy đi và viết đè lên trên trên bài bác của Thánh Éphraem, một giáo phụ của Sy-ri. Mặc dù vậy, chữ viết trước vẫn tồn tại lờ mờ, 200 năm kia đây, nhờ một đồ vật thuốc hiểu rõ chữ người ta thấy có nhiều phần Tân Cựu Ước được viết trên tấm da đó.

b) Bazae, bạn dạng nầy chép tiếng Hy-lạp, và La-tinh đối ngang nhau, giữ lại trong trường đại học Cambridge nước Anh. Bản này bởi Théodore de Bèze, chúng ta của Jean Calvin, tìm thấy năm 1560 trong nhà loại Thánh Irénée, trên Lyons. Trong đó có 4 sách Tin lành, sách Công vụ các sứ đồ, và mấy bên trong thơ tín Giăng. Dầu có thêm nhiều câu không tồn tại giá trị nhưng chắc rằng trong những câu đó bao gồm lời phán và bài toán làm của Chúa như kể đến trong Giăng 21:25.

c) Claromontanus, thuộc vắt kỷ VI, nhằm tại Paris.

Khi sửa soạn bản "Authorized Version" bởi tiếng Anh, thì chưa kiếm được ba bản cổ nhứt; tuy nhiên ba phiên bản cổ này được dùng đến khi sửa soạn "Revised Version". Kế bên những bản kể trên còn có độ 4.000 phần khác cũng dùng làm so sánh mà lại biết đúng nguyên bản Tân Cựu Ước. Phần nhiều bản đồ nầy chép trên da chiên, dê, v.v, vị lúc kia chưa sáng tạo ra nghề in, toàn bộ đều viết tay và không đóng thành sách như ngày nay, bắt buộc phải cuốn xuất xắc xếp lại.

Kinh Thánh, các bạn dạng Cựu Ước và Tân Ước cổ, Version.--Trong bài bác nầy, khi trao đổi về các phiên bản Kinh Thánh thời cổ còn đến ngày nay, cho dù là một trong những phần hay tất cả, thì mọi theo thứ tự của các chữ cái (Alphabet).

I. Phiên bản Arabique.--1. Cựu Ước.

a) Từ bản Hê-bơ-rơ, Saadiah Haggaon là gs đạo Do-thái trong vắt kỷ X. Có dịch một trong những phần Cựu Ước ra tiếng A-rạp (có bạn tưởng dịch hết). Bạn dạng dịch Ngũ kinh tín đồ ta in tại Constaninople 1546 S.C..

b) Từ bạn dạng Peshito Syriaque. Ấy là căn cơ của phiên bản Arabique in bằng hai lắp thêm tiếng của các sách các quan xét, Ru-tơ, Sa-mu-ên, Các-vua với Nê-hê-mi.

c) Từ bản Septante. Ấy là bản bằng hai trang bị tiếng của các sách Cựu Ước sót lại không kể ở trên.

2. Tân Ước.

a) bản bốn sách Tin lành, editio princeps, từ bỏ thành La-mã, 1590-91.

b) bản Erpen Arabique, là cả Tân Ước mà lại Erpen tại Leyden (Hà lan), xuất bản 1616, mang từ bản thuộc ráng kỷ XIII xuất xắc XIX S.C..

c) phiên bản Arabique từ bỏ Paris bởi hai máy tiếng 1645.

d) bạn dạng Arabique Carshuni (tức bằng văn bản Sy-ri), là Tân Ước bằng tiếng Syriaque cùng Arabique xuất bạn dạng tại La-mã vào thời điểm năm 1703 S.C..

II. Bạn dạng Arménienne.--Trước cố kỉnh kỷ V, fan Arménien dùng vần âm Syriaque; song khi kia chữ Arménien mới xuất hiện nhờ Miesrob. Thời hạn sau, tín đồ ta bắt đầu dịch các bạn dạng Syriaque ra tiếng Arménien. Miesrob cùng mấy các bạn là Josèphe và Eznak ban đầu dịch sách Châm Ngôn rồi dịch cả Cựu Ước; và vì không có bạn dạng Hy-lạp thì dùng phiên bản Syriaque để dịch Tân Ước. Song năm 431, Josèphe và Eznak tự Công giáo họp báo hội nghị tại Ê-phê-sô bao gồm đem một bạn dạng tiếng Hy-lạp về, thì Miesrob với Issac, tổ phụ Hội Thánh Arménienne, bỏ những sách vẫn dịch trước đó cùng dùng bạn dạng Hy-lạp nhằm dịch lần nữa. Vậy, nhờ giám mục Oscan tuyệt Uscan của Hội Thánh Arménienne, ghê Thánh Tân Cựu Ước bởi tiếng Arménienne bắt đầu in và xuất phiên bản lần thiết bị nhứt trên Amsterdam vào năm1666 S.C..

III. Bạn dạng Chaldéenne.--Bản này thường hotline là Targum, hoặc đúng hơn call là phiên bản Aramaique của Cựu Ước. Lần sản phẩm công nghệ nhứt trong gớm Thánh răn dạy "phải gọi sách luật pháp trước cả Y-sơ-ra-ên... Nào fan nam, tín đồ nữ, nào con trẻ của mình và khách lạ" trong dịp nghỉ lễ hội Lều tạm, để bảo ban họ và giúp họ làm theo, vấn đề đó được chép vào Phục truyền 31:10-13. Giữa những việc trước tiên của E-xơ-ra lúc lập lại tôn giáo cách đây không lâu và sự cúng lạy Chúa tầm thường là việc đọc sách điều khoản Môi-se mà lại Đức Giê-hô-va đang truyền dạy đến Y-sơ-ra-ên "trước mặt hội chúng, bạn nam cùng nữ" (Nê-hê-mi 8:1-8). Theo lời truyền khẩu, E-xơ-ra cùng với mấy bạn học giả danh tiếng đều lập một đoàn thể lo về tôn giáo và chủ yếu trị, đội này có tên gọi là Grande Synagogue hoặc tín đồ thuộc Hội lớn, có nhiệm vụ thường xuyên nhóm họp dân sự trong ngày giờ nhứt định nhưng đọc chung những sách Thánh; vấn đề này trở đề xuất một thói quen đến nỗi sau này ai nấy đông đảo tin là thiết yếu Môi-se đã khởi xướng. Rồi sau, bọn họ cũng xem thêm các sách tiên tri (trong vài ba thành Ba-by-lôn có bài viết liên quan các sách Văn thơ nữa). Dầu họ hoàn toàn có thể làm một vấn đề lớn là lập lại tôn giáo và xây Đền thờ lắp thêm hai cho một số ít tín đồ Do-thái bị đày về, nhưng theo lời truyền miệng toàn là fan hạ lưu, nghèo, dốt, v.v... để lập trên địa điểm hư nát của thành Si-ôn một dân tộc quan trọng đặc biệt và vững vàng vàng, nhưng bao gồm một điều bọn họ không làm cho được, tức là lập lại tiếng Hê-bơ-rơ như vốn có.

Vì những người Do-thái trường đoản cú Ba-by-lôn về xứ mình không xuất xắc nói giờ đồng hồ Hê-bơ-rơ nữa, phải họ không đọc những sách thánh được, nhưng lại nếu dịch ra bằng tiếng Chaldéenne hoặc tiếng Aramaique thì có lẽ ai nấy đều có thể đọc được. Vả lại, dịch đúng cũng chưa đủ, nên cần phải thêm lời giải nghĩa gần như đoạn khó khăn và buổi tối nghĩa. Vậy, bản Cựu Ước đã có dịch cùng thêm lời giải nghĩa được hotline là Targum. Sau này sanh ra một ban (người trực thuộc ban đó điện thoại tư vấn là Meturgeman) có trách nhiệm giải nghĩa sách Targum đó, mà lại bị gò bó phải giảng nghĩa theo hầu hết điều lệ định sẵn. Bởi hay tận dụng chức việc mà đem tiền, những người dân Meturgeman không được dân sự kính trọng mấy. Sau mấy cố kỉnh kỷ do miệng truyền lại, chúng ta bị ép buộc phải chép cả pháp luật theo truyền khẩu, và cũng trở thành ép nên biên hồ hết Targums với mấy phần Cựu Ước nữa. Vì chưng sự thêm bớt lời Chúa bởi fan không có tài năng hoặc ko xứng đáng, yêu cầu phải vứt Targums chỉ vì miệng truyền lại.

Trước khi nói đến Targums, cần được nói về Midrash mà lại Targums là 1 phần trong đó. Sau thời điểm người Do-thái trường đoản cú Ba-by-lôn về, khu vực trung chổ chính giữa để thu hút tứ tưởng với tôn giáo của mình là những sách thánh được công nhận mà lại Sofeim tức phần lớn thầy trực thuộc về Grande Synagogue vẫn thu lại. Về cơ quan chính phủ và tôn giáo, đều thầy nầy nhờ Ngũ khiếp Môi-se nuốm quyền chủ yếu về biện pháp pháp. Trước hết các thầy đó cần cắt nghĩa đúng đông đảo điều vào Ngũ gớm Môi-se quán triệt hoặc mang đến phép, cũng chính vì trong đó bao hàm luật cực nhọc hiểu và dân sự đã quên trong thời gian làm phu tù sống Ba-by-lôn. đồ vật nhì, để thỏa mãn nhu cầu với đông đảo sự thay đổi trong thời kỳ dân sự sẽ phát triển, những thầy đó cũng lập đều luật không có chép hoặc không nói đến trong Ngũ kinh. Lối giải nghĩa những Sách Thánh này được gọi là darash. Trong vòng độ một nghìn năm từ khi bị phu tù, số sách cắt nghĩa đó tăng thêm ngày càng nhiều, mang đến nỗi ko đếm xuể và nó được gọi thông thường một tên là Midrash, tức "giải nghĩa". Loại sách này cũng chia làm hai phần: Halachah tức thị chỉ đường nên đi, đó là luật cần phải tuân theo; với Haggadah tức thị chỉ về những phương pháp ngôn cùng truyền khẩu, là mọi tưởng tượng của con fan từ Lời Chúa. Hình thức Haggadah không có một quyền bính gì. Hillel, Akiba với Simon B. Gamaliel là đội người thứ nhất thu lại những phương pháp của Halachah, là những mức sử dụng dự phần về chính trị, giải pháp pháp, tôn giáo, cùng mọi câu hỏi thường nhật của đời sống người Do-thái, của cá thể hoặc của dân tộc; dù rằng nó dự phần rất nhỏ dại và không quan hệ giới tính đến pháp luật Chúa đối với người. Tuy nhiên việc kia nhờ Jehudah Hannasi trong nuốm kỷ lắp thêm II S.C. Bắt đầu thành công, và điện thoại tư vấn là Mishna.

1. đa số Targums vốn dựa vào miệng truyền lại. Targum được chép đầu tiên là của Onkelous về Ngũ kinh, bước đầu chép trong thế kỷ đồ vật II S.C. Cùng được thành công đến hết cố gắng kỷ máy III S.C.. Targum chép nầy ko được chũm cho Targum trước, ngược lại còn bị cấm hiểu chung. Trong số đó có chép bằng tiếng Chaldée hơi như thể lối văn của E-xơ-ra với Đa-ni-ên, và theo nguyên ý cực kỳ đúng với rõ để tín đồ thường hoàn toàn có thể hiểu được. Targums sau liên lạc với gớm Thánh.

2. Targum về những sách tiên tri, tức Giô-suê, những quan xét, Sa-mu-ên, Các-vua, Ê-sai, Giê-rê-mi, Ê-xê-chi-ên cùng 12 sách tiên tri nhỏ, được điện thoại tư vấn là Targum của Jonathan Ben Uzziel. Targum nầy chắc chắn làm xong xuôi độ vào thân Targum của Onkelos và các Targums theo sau, nhưng giải pháp giải nghĩa và không ngừng mở rộng thì sai ý bởi Targum trước nhứt và không tồn tại sự tưởng tượng bằng những Targums sau.

3. Với 4. Đây là Targum của Jonathan Ben Uzziel với của Jerushalmi về Ngũ kinh. Hai Targums kể trên của Onkelos và Jonathan về Ngũ khiếp và những sách tiên tri Cựu Ước có dùng các tại Ba-by-lôn thời điểm giữa thế kỷ III với IV S.C. Nên người ta gọi là Targums của Ba-by-lôn. Còn có một số Targums khác, dầu không chép cẩn thận như nhị Targums trước và có giữ những sự tưởng tượng của tín đồ Meturgeman hơn, tuy nhiên có chép và sử dụng tại chính xứ Giu-đa. Bây chừ chỉ sót lại phần về Ngũ kinh, mấy sách khác và mấy tờ còn lại; phần về những sách không giống của Cựu Ước phải nhờ việc trưng dẫn cơ mà được biết.

5. đông đảo Targums của "Josèphe, tín đồ mù" về các sách Văn thơ Cựu Ước. Dầu nhiều người tin thật là vì Josèphe soạn, tuy thế nếu thật vậy, dĩ nhiên Targums này còn đến ngày này không đề xuất bởi bao gồm tay fan hay môn đồ người viết, vì không phải thuộc cố gắng kỷ máy IV. Có người tưởng chép ra độ 1.000 năm S.C..

IV. Bạn dạng Égyptienne.-- Có cha thứ:

1. Bởi tiếng Memphitique của miền trung du xứ Ai-cập và bạn ta tưởng tất cả từ nuốm kỷ II. Bảng này phần lớn rất đúng với như những tổ phụ Hội Thánh Alexandrie thường dùng. Dầu ngày nay, các tín vật Đấng Christ hay sử dụng Kinh Thánh bởi tiếng A-rạp, dẫu vậy hay đọc bình thường Kinh Thánh bởi tiếng Coptique nầy. Cựu Ước của bản nầy dịch từ bạn dạng Septante.

2. Bằng tiếng Thébaide của miền Thượng du xứ Ai-cập làm cho sau bản kể trên tuy vậy không đúng mực bằng.

3. Bằng một thổ ngữ khác, còn một ít bản gọi là Ammonian được tìm trong số những bản viết tay Bogian và được dịch năm 1789 S.C..

V. Phiên bản Éthiopique.-- vào cầm kỷ IV gồm hai bạn là Frumentius với Aedesius, bạn thành Ty-rơ, bị bắt làm nô lệ cống hiến cho vua Éthiopie. Nhờ hai tín đồ đó, đạo Tin lành bắt đầu được truyền đến dân Éthiopique. Phiên bản Éthiopique mà fan ta dùng ngày nay là bằng một thổ ngữ cổ Axum. Vày đó, fan ta tưởng là nằm trong về thời kỳ những nhà truyền giáo đầu tiên; tuy vậy khi xét đặc sắc chung của bạn dạng thì không tồn tại căn cứ, với họ đang tin là phiên bản này trực thuộc về một thời kỳ sau. Cả Tân Cựu Ước của phiên bản này cũng dịch từ tiếng Hy-lạp. Đến năm 1513, Potken xuất phiên bản các Thi-thiên bởi tiếng Éthiopie tại La-mã; và năm 1548-49 có tía người Á xuất phiên bản cả Tân Ước in tại La-mã. Dillmann bắt đầu năm 1853 dịch cả Cựu Ước.

VI. Phiên bản Gothique. Đó là dựa vào công của Ulphilas, ông dịch ra trong nửa phần sau vậy kỷ lắp thêm IV, có lẽ rằng dịch từ giờ Hy-lạp. Ulphilas là giám mục Hội Thánh như là Goths phía Tây, vốn sống miền cửa ngõ sông Vistule, sau sống phía Đông nam Âu châu. Phiên bản nầy có cả gớm Thánh trừ ra những sách Sa-mu-ên và những vua. Ulphilas ko dịch tư sách đó bởi sợ gây thêm tinh thần chiến tranh, cùng sợ khuyến khích việc thờ hình tượng của người Goths. Đến nửa phần sau cố kỉnh kỷ thiết bị XVI bắt đầu biết tại thư viện trong nhà cái Werden nằm trong miền Westphalie ở mặt Đức có bản nầy còn lại. Nhưng mà chỉ có 188 tờ còn lại trong các 320 tờ mà phần nhiều là sát hết Tân Ước với một không nhiều Cựu Ước. Phiên bản nầy có mức giá trị lắm: bởi vì nó được viết bằng tiếng Gothique rất hay, nó còn giúp kỷ niệm về câu hỏi truyền đạo thứ nhất cho dân Goths, bên cạnh đó dựa vào phiên bản này, bạn ta hoàn toàn có thể so sánh cùng với các bản cổ khác để hiểu nguyên ý hồ hết từ có trong kinh Thánh.

VII. Phiên bản Hy-lạp của Cựu Ước.--1. Septante.-- bạn dạng Hy-lạp nầy dịch từ ghê Thánh giờ Hê-bơ-rơ, nó khét tiếng là dựa vào cổ hơn các bạn dạng khác. Bạn dạng nầy được điện thoại tư vấn là Septante (LXX), vì tất cả bảy mươi tín đồ dịch vào đời Ptolémée Philadelphe, vào trong thời điểm 285-247 T.C.. Lúc ấy, nhờ Aristobule, một thầy tế lễ Giu-đa trong đời Ptolémée Philometor, nhưng Clément nghỉ ngơi Alexandrie với Eusèbe biết rằng: dầu trước đó bao gồm mấy phần sử ký kết Hê-bơ-rơ đã dịch ra giờ Hy-lạp, mà lại trong đời Ptolémée Philadelphe bao gồm Demetrius Phalereus coi sóc vấn đề dịch cả điều khoản Hê-bơ-rơ ra Hy-lạp. Trong thơ của Aristes - một quan lại hầu vào triều Ptolémée Philadelphe - giữ hộ cho bạn bè mình có kể tới truyện nầy. Dầu ngày nay, có học giả nhận định rằng thơ đó không thật, tuy vậy sử gia Josèphe cũng kể tới nữa. Josèphe thuật lại rằng Demetrius Phalereus, tín đồ trông nom thư viện của Ptolémée Philadelphe ao ước thêm vào số 200.000 bộ sách có bản luật pháp bởi tiếng Hê-bơ-rơ, vị nguyên văn Hê-bơ-rơ không hiểu nhiều được đề xuất phải dịch ra tiếng Hy-lạp. Vua đồng ý, và tiếp nối được sự được cho phép của Éléazar, thầy cả thượng phẩm tại Giê-ru-sa-lem, cử 72 fan già và có tài năng thông dịch, mỗi đưa ra phái 6 người để dịch. Toàn bộ họ mang đến thành Alexandrie, đem theo luật pháp Chúa chép bằng văn bản vàng trên các cuốn bằng da. Họ được tiếp đãi tử tế, ở một căn nhà im tịnh trên đảo Pharos, trong hải cảng Alexandrie, 72 tín đồ đều dịch với chép lại cả điều khoản Chúa bằng tiếng Hy-lạp. Hồ hết lời truyền khẩu nầy về nguyên gốc phiên bản Septante có giá trị khôn xiết lớn, dầu gồm có tiểu tiết với lối nói hơi nặng nề hiểu.

Như vậy, bạn dạng Septante thiệt được dịch trên xứ Ai-cập, cả Ngũ khiếp trong đời Ptolémée Philadelphe cũng vậy, sau từ từ đến các sách khác, với cả Cựu Ước dịch chấm dứt chừng 150 T.C.. Vào tầm khoảng năm132 T.C.., Jêsus, nhỏ của Sirach, bao gồm nói đến bản tiếng Hy-lạp về sách hình thức pháp, các tiên tri và các sách khác. Có lẽ bạn dạng này bị sửa thay đổi trong đời họ Macchabées. Xem lối văn khác nhau và biện pháp dịch thì biết bản nầy có tương đối nhiều người dịch, và quý giá không gần như nhau vì bao gồm chỗ dịch sai. Còn về Ngũ kinh, trừ ra mấy khúc văn thơ như sáng Thế cam kết 49:1-; Phục truyền 32:1-; 33:1-, thì đấy là phần dịch xuất sắc nhứt và cục bộ nội dung cũng xuất sắc dầu không dịch từng chữ. Vì những người dân dịch sách Châm Ngôn với sách Gióp thông thuộc lối văn Hy-lạp hơn lối văn tiếng Hê-bơ-rơ; buộc phải họ duy trì theo nguyên phiên bản một cách thái quá. Lúc dịch Châm Ngôn thì theo 1 bản khác với bạn dạng Massore ngày nay. Ý nghĩa chung của các Thi-thiên thì được dịch giải pháp rõ ràng, nhưng các sách tiên tri lại dịch kém. Để dịch sách Giê-rê-mi bắt buộc nhờ một bạn dạng khác với bạn dạng Massore ngày nay. Sách A-mốt cùng Ê-xê-chi-ên dịch hơi và nhưng lại sách Ê-sai lại dịch kém. Vày Đa-ni-ên dịch kém cỏi nhứt nên những tín đồ đầu tiên từ đời Érénée và Hippolyte đã cầm cố bằng bản dịch của Théodotion.

Đấng Christ cùng các môn vật dụng thường dùng bạn dạng Septante; bao gồm khi nói đúng từng chữ một, tuy nhiên có khi không dùng nhưng mà dịch ngay lập tức từ nguyên phiên bản Hê-bơ-rơ. Tất cả chừng 350 câu trích từ bỏ Cựu Ước trong bốn sách Tin lành, sách Công vụ các sứ đồ dùng và các thơ tín, trong những đó chừng 50 câu khác với bản Septante, lúc Phi-líp chạm mặt hoạn quan liêu Ê-thi-ô-bi thì tín đồ nầy đã đọc bạn dạng Septante (Công vụ 8:30-33).

Bản Septante có ba lần sửa lại quan trọng: một lượt độ 236 S.C., cùng hai lần trước 311 S.C.. Những người sửa là Origène làm việc Pha-lê-tin, Lucien sinh sống Tiểu A-si với Constantinople, và Hésychius làm việc Ai-cập. Bản thủ thơ Vaticanus của Septante được nhiều phần công dấn và cực kỳ đúng cùng với nguyên văn, và kiên cố nhờ bạn dạng Septante của Origène sắp đặt Héxapla mình bởi 6 (sáu) cột so sánh nguyên văn Hê-bơ-rơ với tứ tiếng khác. Bản Septante mà lại Lucien sửa lại vẫn tìm ra cùng Lagarde đang xuất bản. Lucien là 1 trong trưởng lão Hội Thánh An-ti-ốt, tuận đạo tại Nicomédia 311 S.C.. Lúc Lucien đối chiếu văn Hy-lạp cùng với văn Hê-bơ-rơ, ông thấy đều giỏi nhưng lại khác với văn trong phiên bản Massore, và tiếp nối ông sẽ xuất bạn dạng một bản Septante sửa lại. Hésychius là giám mục Hội Thánh Ai-cập tuận đạo độ 310 S.C.. Bản Septante ông sửa lại đã mất rồi.

2. Bạn dạng Hy-lạp khác.-- sau thời điểm Giê-ru-sa-lem bị phá 70 S.C., fan Do-thái không ưa bản Septante nữa: 1 phần vì tín đồ của Đấng Christ đã dựa vào đó để xác minh Chúa Jêsus là Đấng Mê-si, một trong những phần vì thấy lối văn kém lưu loát. Vày vậy, trong nuốm kỷ máy II, dựa theo những sách thánh đã thừa nhận của Cựu Ước, người Do-thái dịch ra ba phiên bản sau:

a) bạn dạng dịch đầu tiên của Aquila, sanh truởng sinh hoạt Pontus cùng theo đạo Do-thái. Aquila sinh sống trong đời nhà vua Adrien, và quyết định dịch cạnh bên từng chữ bản Kinh Thánh Hê-bơ-rơ để đối đầu và cạnh tranh với bản Septante nhưng tín thứ Đấng Christ cần sử dụng truyền đạo. Mặc dù vậy, bản dịch của Aquila theo sát từng chữ thừa đỗi mang đến nỗi tất cả chỗ từ đầu đến chân Hê-bơ-rơ và fan Hy-lạp cũng không hiểu được.

b) phiên bản dịch trang bị hai của Théodotion là 1 trong những người theo đạo Do-thái làm việc Ê-phê-sô, theo lời Irénée cùng theo Eusèbe cũng là tín đồ thuộc phái Ébion, thì người này tin Đấng Mê-si nhưng chối thần tánh của Đấng Christ, bạn sống trước 160 S.C. Bởi vì Justin Martyr gồm nói đến. Lúc sửa lại bản Septante, người tiêu dùng cả nguyên văn Hê-bơ-rơ và bạn dạng dịch của Aquila.

c) bản dịch lịch sử dân tộc của Symmachus, là bạn Sa-ma-ri theo phái Ébion, phiên bản dịch này ngược với phiên bản của Aquila tại đoạn dùng những chữ nhằm dịch ra một chữ.

Ngoài ra, có ba phiên bản khác, vì tác giả vô danh nên được gọi là phiên bản Septante lắp thêm 5-7, các bản này nhờ lối sắp xếp Héxapla của Origène. Origène sắp đặt văn Hê-bơ-rơ và bốn bạn dạng khác tiếng làm cho sáu cột ngang nhau để so sánh. Trong cột một fan dành riêng biệt cho bạn dạng Hê-bơ-rơ; cột nhị là giờ đồng hồ Hê-bơ-rơ theo chữ Hy-lạp; cột bố là phiên bản dịch của Aquila; cột tứ là của Symmachus; cột năm là phiên bản Septante; cột sáu là phiên bản Septante sửa lại của Théodotion. Bởi vì cớ sắp đặt như thế nên được gọi là Héxapla. Vào cột năm có bạn dạng Septante, phần này Origène có khắc ghi riêng phần đa chữ không tồn tại trong phiên bản Hê-bơ-rơ, với khi sửa lại câu văn bởi tiếng Hy lạp, ông vẫn thêm vào đều chỗ thiếu hụt đó bằng tiếng Hê-bơ-rơ. Ông còn thêm dấu nhằm chỉ những chỗ đó, ông dịch những tên theo cách đọc Hê-bơ-rơ. Dầu bản nguyên của Origène vẫn mất, song còn giữ lại được vài ba khúc mà những giáo phụ đời sau gồm trích lại. Cột cho bạn dạng Septante đã xuất bản riêng và được rất nhiều người sử dụng đến... Vào khoảng thời gian 617-18 S.C, Paul là 1 trong những giám mục Hội Thánh Tella sẽ dịch phiên bản đó bởi tiếng Syriaque, nhưng không may vì Origène sửa bản Septante theo văn Hê-bơ-rơ vào thời ông, ấy vì những nhà học giả ước muốn được biết bản Hy-lạp như những người dịch trước tiên tại Alexandrie, v.v..., để giúp mình hiểu ra hơn nguyên văn Hê-bơ-rơ. Vả lại, hồ hết dấu mà lại Origène dùng để chỉ các chỗ sửa và cấp dưỡng Septante và các chỗ Septante không tìm kiếm được trong nguyên văn Hê-bơ-rơ, những người chép lại có khi vô ý loại bỏ lại.

Còn bao gồm một phiên bản khác nữa gọi là Vénéto-Hy-lạp thuộc cụ kỷ XIV S.C., nay để trong tủ sách Thánh Mác trên thành Venise. Phiên bản nầy còn có những sách Ngũ kinh, Châm Ngôn, Truyền đạo, Nhã Ca, Ru-tơ, Ca Thương, cùng Đa-ni-ên. Trừ Ngũ ghê ra, những sách này được xuất bạn dạng tại Strasbourg, 1784 và Ngũ kinh tại Erlangen, 1790-91.

VIII. Bạn dạng La-tinh.--

1. Bạn dạng La-tinh cổ hoặc bạn dạng Bắc Phi.-- bạn dạng La-tinh thông dụng ngơi nghỉ Bắc-phi vào cuối thế kỷ II S.C.. Tertullien (chết độ 220 S.C.), Cyprien với Augustin hồ hết dùng bản này. Sách Cựu Ước không dịch ngay từ bạn dạng Hê-bơ-rơ tuy vậy dịch từ phiên bản Hy-lạp.

2. Phiên bản Itala hoặc bản Italien.Theo Augustin, bất cứ ai biết đủ tiếng Hy-lạp cũng hoàn toàn có thể dịch Tân Ước ra giờ đồng hồ La-tinh. Bản Tân Cựu Ước Bắc Phi dùng ngôn từ địa phương của các tỉnh nhỏ nên những người nói giờ đồng hồ La-tinh sinh hoạt tại gớm thành La-mã gần như không hiểu. Vì vậy, trong nuốm kỷ IV, bản này được sửa lại sống Ý-đại-lợi nên gọi là phiên bản Itala.

3. Bạn dạng Vulgate.Vì phiên bản Itala sửa đi sửa lại mấy lần mang đến nỗi cuối cùng thành ra lẫn lộn. Sau đó, vào khoảng thời gian 383 S.C., một giáo phụ là Jérôme hoặc Hiéronymus (329-420), là fan có trí thức cao trong thời đó, gồm đạo đức với sự tin kính tốt. Theo lời thỉnh cầu của Damasus, giám mục Hội Thánh tại La-mã, Jérôme bắt đầu sửa lại Tân Ước bằng tiếng La-tinh. Người so những sách Tin lành cùng với nguyên văn Hy-lạp, bỏ những vị trí sai, cấp dưỡng và sửa đổi những chỗ không đúng. Tín đồ cũng sửa nhị lần phiên bản Thi-thiên bởi La-tinh cổ nhờ vào sự đối chiếu với bản Septante. Ngày nay hai bạn dạng nầy call là phiên bản Thi-thiên La-mã và bản Gaule vì có dùng tại hai vị trí nầy.

Năm 387, Jérôme dời chỗ và mang lại ở vào một nhà chiếc tại Bết-lê-hem nhằm sửa lại cả Cựu Ước La-tinh. Trước kia ông tất cả dựa vào bạn dạng Héxapla của Origène mà sửa lại, tuy vậy sau dựa vào nguyên văn Hê-bơ-rơ đối với các bản Hy-lạp trang bị nhứt bạn dạng Symmachus cơ mà ông dịch một phiên bản riêng của mình. Dịp thanh niên, Jérôme sẽ học giờ Hê-bơ-rơ, rồi sau đây có học tập thêm chỗ mấy gs Giu-đa làm việc Bết-lê-hem nữa. Năm 392, Jérôme xuất bản các sách Sa-mu-ên và những Vua với 1 lời tựa để phân tích và lý giải rõ do sao những sách thánh được thừa nhận vào Cựu Ước. Năm 405, Jérôme xuất bản cả Cựu Ước do bao gồm ông dịch. Dầu Jérôme gồm dịch vội vàng hai sách Apocryphe là Tobie với Judith nhưng chính fan cũng không muốn cho một Apocryphe làm sao vào kinh Thánh. Tuy vậy, tín đồ trong đời Jérôme lại lạm dụng quá ông rộng là biết ơn về những bài toán ông vẫn làm. Nhưng mà Jérôme rất cực nhọc tính, ông ko để vai trung phong và đáp lại bằng sự khinh dễ dàng của giới trí thức so với kẻ ít học. Tuy nhiên việc ông vẫn làm không hẳn chỉ cho 1 đời, mà các đời sau càng biết ơn ông hơn. Bản Vulgate của ông dịch trở cần Kinh Thánh dùng cho tất cả Tây Giáo hội trong thời trung cổ; và về sau dầu dịch được bằng các thổ ngữ, tuy vậy nay vẫn còn đó Kinh Thánh của Giáo hội La-mã.

Khoảng năm 802, hoàng đế Charlemagne nhờ vào Alcuin sửa lại phiên bản Vulgate. Một không bao lâu sau khi nghề in được phân phát minh, năm 1455 cuốn sách thứ nhứt được in là bản Vulgate tiếng La-tinh nầy. Ngày 8 mon IV 1546, Giáo hội nghị tại Trente tỏ ý ao ước sửa lại. Nhưng các nhà học đưa không chú ý về câu hỏi sửa nầy. Song đến lúc Giáo hoàng Sixtus V lên ngôi, là người dân có tánh cương quyết, ông luôn thúc giục thì quá trình mới bắt đầu, và thiết yếu ông cũng dự phần vào câu hỏi sửa thay đổi nữa. Vậy, phiên bản sửa này được xuất phiên bản trong năm 1590. Một bạn dạng khác vị Giáo hoàng Clément VIII sửa cũng xuất phiên bản 1592; dầu tốt hơn bạn dạng của Giáo hoàng Sixtus V, dẫu vậy không sửa chữa cho phiên bản đó bởi vì nay cả hai phiên bản còn dùng. Heyse cùng Tischendorf bao gồm nhờ bản của Clément cùng với nhiều phiên bản cổ hotline là Codex Amiatinus cơ mà sửa biên soạn Cựu Ước, với Tischendort nhờ vào Codex Amiatiuns sửa biên soạn Tân Ước. Khiếp Thánh Vulgate đã bao gồm một tác động rất mập trong sự đưa ra quyết định dùng các danh từ bỏ về thần đạo, và nhứt là của Tây Giáo hội. Thí dụ như chữ Sacramentum nghĩa là "lễ", Justificatio tức là "được xưng công nghĩa", với Sanctificatio tức thị "sự cần thánh".

IX. Bạn dạng Samaritain về Ngũ kinh.-- người Sa-ma-ri hay cần sử dụng một bản sửa của bạn dạng Hê-bơ-rơ đã được thừa nhận về nguyên tắc Môi-se, bạn dạng này viết bằng tiếng Hê-bơ-rơ cổ, thường hotline là chữ Sa-ma-ri. Nguyên gốc phiên bản Samaritain còn trong khoảng bàn cãi, thường xoay xung quanh hai ý kiến sau: 1. Bản nầy là bởi tín đồ chi phái để lại lúc tín đồ Sa-ma-ri tiếp đến mình. Với hồ hết lý do:

a) có lẽ nào nào bạn Sa-ma-ri chịu nhận lấy luật của chính bản thân mình từ tay tín đồ Giu-đa sau thời điểm làm phu tội nhân trở về, vì chưng từ trước vẫn có sự ganh ghét giữa nhị dân đó.

b) bản luật người Sa-ma-ri công nhận chỉ tất cả Ngũ kinh tầm thường với bạn dạng Hê-bơ-rơ công nhận. Trường hợp tiếp phiên bản đó lúc các sách Văn thơ và tiên tri vào tay bạn Giu-đa, chắc đã nhận hết.

2. Phiên bản nầy là nhờ vào Ma-na-se, sau là thầy cả thượng phẩm, đem vào lúc lập nơi Thánh riêng rẽ của xứ Sa-ma-ri trên núi Ga-ri-xim độ 332 T.C., viết bằng tiếng Hê-bơ-rơ cổ thường gọi là chữ Sa-ma-ri.

Bản Samaritain có tương đối nhiều chỗ khác hoàn toàn với bản Hê-bơ-rơ.

1. Nhiều đoạn cùng chữ trong phiên bản Hê-bơ-rơ có sự gì trái ý tín đồ Sa-ma-ri về lịch sử, hoặc về danh từ cần sử dụng cho Đấng tạo ra hóa, buộc phải họ sửa chữa lại. Vậy, trong phiên bản Sa-ma-ri không tồn tại chép bạn nào sanh nhỏ đầu lòng sau 150 tuổi sinh hoạt trước cơn nước lụt. Song, nếu bắt buộc thì sút 100 tuổi trước, và thêm sau khi sanh nhỏ đầu lòng. Tất cả sự sửa đổi đặc biệt quan trọng trong Xuất Ê-díp-tô 12:40, bản quốc ngữ phát âm là: "Vả, thì kiều ngụ của dân Y-sơ-ra-ên (và các tổ phụ sống xứ Ca-na-an) trên xứ Ai-cập được 430 năm". Câu sinh sống trong ngoặc 1-1 là câu thêm về sau vào phiên bản Samaritain. Sáng Thế ký 2:2 cũng đổi: "Ngày thứ bảy, Đức Chúa Trời làm xong xuôi các các bước Ngài đang làm" phát âm thành "Ngày thiết bị sáu Đức Chúa Trời...", họ e rằng sự lặng nghỉ ngày Sa-bát của Chúa ko được trọn vẹn.

Xem thêm: Tải Game Doraemon Hay Nhất, Tải Game Doremon Và Nobita Về Máy

2. Vì thiên tính với thần học người Sa-ma-ri về sự giải nghĩa và sự bái phượng riêng trong xứ, nên có tương đối nhiều chỗ chuyển đổi lại. Vì chưng đó, trong phiên bản Hê-bơ-rơ, chữ Élohim bốn lần phân tách với cồn từ về đa số, tuy vậy trong bản Samaritain thì hiệp với cồn từ về đơn số (Sáng Thế cam kết 20:13; 31:53; 35:7; Xuất Ê-díp-tô 22:9). Vả lại, trong bạn dạng này, nơi nào chép Đức Chúa Trời bao gồm hình giống tín đồ hoặc tất cả tâm tính loài tín đồ đều bị xóa bỏ hết. Cuối cùng, gồm sự biến hóa thường xuyên và cầm ý là sống câu: "Chúa sẽ chọn một nơi" thành "Chúa vẫn chọn", một nơi tức là núi Ga-ri-xim ấy chỉ về núi Ga-ri-xim núm cho Ê-banh chép sống trong Phục truyền 27:4. Trong Xuất Ê-díp-tô ký cũng như trong Phục truyền qui định lệ ký, bạn dạng Samaritain sau 10 điều răn, còn xen ngay một câu mang ở Phục truyền 27:2-7; cùng 11:30, song đổi tên "Ê-banh" ra "Ga-ri-xim" (Xem Phục truyền 27:4) với thêm "hướng phía Si-chem" (hết câu Phục truyền 11:30).